Wanneer heb je recht op een pro-deoadvocaat?
Een laag inkomen kan helpen om in aanmerking te komen voor gesubsidieerde rechtsbijstand. Toch bestaat er niet één pro-deoregel voor iedere strafzaak. Iemand die op een uitnodiging naar het bureau gaat, kan onder een andere regeling vallen dan iemand die in voorlopige hechtenis zit. Begin daarom bij de soort bijstand die nodig is.
In dit artikel
- Begin bij de regeling die op je situatie past
- Ook de juridische hulpvraag wordt beoordeeld
- Welke financiële gegevens zijn relevant?
- Wanneer gelden andere financiële voorwaarden?
- Je inkomen is inmiddels gedaald
- Een toevoeging betekent niet altijd nul kosten
- Maak de aanvraag controleerbaar
- Wat doe je als de aanvraag wordt afgewezen?
Begin bij de regeling die op je situatie past
Pro deo is de gebruikelijke naam voor rechtsbijstand waarvoor de overheid een vergoeding verstrekt. Bij een reguliere toevoeging beoordeelt de Raad voor Rechtsbijstand de aanvraag. Daarnaast zijn er strafrechtelijke situaties waarin bijstand wordt toegewezen of via de piketdienst wordt geregeld. Die routes hebben niet dezelfde financiële voorwaarden.
Vertel bij het eerste contact of je bent aangehouden, bent vrijgelaten, een uitnodiging voor verhoor hebt of al een dagvaarding hebt ontvangen. Vermeld ook of er eerder een advocaat betrokken was. Zo voorkom je dat een algemene inkomenscheck ten onrechte wordt behandeld als antwoord op je hele hulpvraag.
Pas de uitleg toe op je eigen procesfase en check welke pro deo route bij je past.
Ook de juridische hulpvraag wordt beoordeeld
Bij een reguliere aanvraag gaat het niet uitsluitend om geld. De Raad beoordeelt ook of het probleem onder gesubsidieerde rechtsbijstand valt en of bijstand van een advocaat passend is. Een financiële berekening is daarom geen toezegging dat voor iedere losse vraag of procedure een toevoeging volgt.
Neem de ontvangen brief mee en maak concreet waar je hulp bij nodig hebt: voorbereiding van een verhoor, verdediging op de zitting of een afzonderlijk rechtsmiddel. Vraag welke werkzaamheden onder de aanvraag vallen. Een aanvraag voor de strafzaak dekt niet vanzelf ieder ander juridisch geschil dat ernaast ontstaat.
Welke financiële gegevens zijn relevant?
Voor de reguliere beoordeling worden fiscale gegevens gebruikt. Bij een aanvraag in 2026 is het gewone peiljaar 2024. Het gaat dus niet simpelweg om het bedrag dat deze maand op je rekening binnenkomt. Je actuele huishoudsituatie kan bepalen of ook gegevens van je partner moeten worden betrokken.
De reguliere inkomensgrens voor een aanvraag in 2026 is € 35.400 fiscaal jaarinkomen voor een alleenstaande en € 50.000 voor gehuwden, samenwonenden en eenoudergezinnen. Daarbij worden de gegevens uit 2024 gebruikt. De box 3-vermogensgrens over dat peiljaar is € 36.952 per persoon. Dit zijn subsidiegrenzen, geen garantie op toekenning. Voor toegewezen strafrechtelijke bijstand en peiljaarverlegging kan een andere beoordeling gelden; gebruik de actuele normen van de Raad voor die specifieke route.
Laat twijfel over samenwonen, ondernemingsinkomen, buitenlandse inkomsten of ontbrekende belastinggegevens meteen bespreken. Lever geen eigen afgeronde schatting aan alsof die een definitieve belastingaanslag is. Noteer waar een bedrag vandaan komt en welk jaar het betreft; dat maakt een verzoek om nadere gegevens makkelijker te beantwoorden.
Wanneer gelden andere financiële voorwaarden?
Bij bepaalde strafrechtelijke toewijzingen wordt geen reguliere inkomens- en vermogenstoets uitgevoerd en wordt geen eigen bijdrage opgelegd. De precieze grondslag is belangrijk. Ook detentie zonder inkomen of vermogen kan aanleiding geven tot een bijzondere beoordeling, waarvoor aanvullende voorwaarden en verklaringen kunnen gelden.
Vraag de advocaat welk besluit in jouw dossier wordt aangevraagd en waarom. Bewaar dat besluit. De woorden gratis advocaat in een advertentie maken niet duidelijk of daarmee alleen de eerste bijstand op het bureau wordt bedoeld of ook de latere verdediging. Lees meer over die eerste fase bij de piketadvocaat.
Je inkomen is inmiddels gedaald
Een verlies van werk of opdrachten kan betekenen dat oude fiscale gegevens je huidige situatie slecht weergeven. Peiljaarverlegging kan dan relevant zijn. Voor 2026 noemt de Raad een verzoektermijn van zes weken na de eerste beslissing. De voorwaarden verschillen tussen een financiële afwijzing en een toegekende toevoeging met eigen bijdrage.
Wacht daarom niet tot een rekening onbetaald blijft. Leg de beslissing naast recente inkomensstukken en vraag welke procedure past: gegevens corrigeren, peiljaarverlegging aanvragen of bezwaar maken. Dat zijn verschillende handelingen. Alleen zeggen dat je minder bent gaan verdienen verandert de bestaande beslissing nog niet.
Wil je je eerdere en huidige financiële situatie naast elkaar zetten? Vergelijk je situatie met de peiljaarcheck.
Een toevoeging betekent niet altijd nul kosten
Bij reguliere gesubsidieerde rechtsbijstand kan een eigen bijdrage overblijven. Vraag daarnaast naar eventuele andere kosten en de voorwaarden voor vervolgprocedures. Laat de advocaat onderscheid maken tussen zijn eigen honorarium, een opgelegde eigen bijdrage en uitgaven aan derden.
Bij bepaalde toegewezen strafrechtelijke bijstand kan na een onherroepelijke veroordeling kostenverhaal aan de orde komen als iemand voldoende draagkrachtig blijkt. Een kosteloze start is daardoor niet in iedere situatie een definitieve garantie. Vraag om uitleg over deze mogelijkheid wanneer de opdracht wordt bevestigd.
Maak de mogelijke eigen bijdrage concreet en bereken een indicatie van je eigen bijdrage.
Maak de aanvraag controleerbaar
De advocaat regelt doorgaans de toevoegingsaanvraag voor de werkzaamheden die hij gaat verrichten. Jij helpt door de zaak en de financiële situatie volledig te beschrijven. Vraag wanneer de aanvraag wordt ingediend, wie ontbrekende stukken opvraagt en hoe je een beslissing ontvangt. Bewaar ook de opdrachtbevestiging.
Een aanvraagdossier hoeft geen ongesorteerde verzameling privégegevens te zijn. Gebruik een kort overzicht met de relevante brief, je contactgegevens en de gevraagde financiële bewijsstukken. Stuur gevoelige gegevens via de afgesproken veilige route. Voor een eerste contact is een volledige kopie van al je bankafschriften niet automatisch nodig.
- Leg verhooruitnodiging, dagvaarding en parketnummer klaar.
- Meld aanhouding, detentie en eerder verleende rechtsbijstand.
- Vraag welke regeling en aanvraag de advocaat gebruikt.
- Verzamel de specifiek gevraagde inkomens- en vermogensstukken.
- Bewaar de beslissing en controleer bedragen, gegevens en termijnen.
Verzamel wat je al weet en maak een persoonlijke voorbereiding voor het advocaatgesprek.
Wat doe je als de aanvraag wordt afgewezen?
Lees eerst de reden. Een inhoudelijke afwijzing vraagt een andere reactie dan een afwijzing vanwege draagkracht of ontbrekende informatie. Zet de ontvangstdatum en de vermelde reactietermijn in je agenda. Laat de advocaat uitleggen of aanvullen, bezwaar of een andere financieringsafspraak passend is.
Bespreek tegelijk welke strafrechtelijke afspraak al gepland staat. Een discussie over financiering schuift een verhoor of zitting niet vanzelf op. Spreek af wie de lopende procedure bewaakt en welke werkzaamheden wel of nog niet worden uitgevoerd. Daarmee voorkom je dat onduidelijkheid over betaling leidt tot een gemiste processtap.
Orden de reden van de RvR-afwijzing en je mogelijke vervolgstappen: gebruik de hulp bij een afgewezen toevoegingsaanvraag.
Veelgestelde vragen
Moet ik eerst worden aangehouden om pro deo te krijgen?
Nee. Ook buiten een aanhouding kan een reguliere toevoeging mogelijk zijn. De Raad beoordeelt de juridische hulpvraag en de toepasselijke financiële voorwaarden. Aanhouding en toegewezen bijstand kennen daarnaast eigen regels.
Telt mijn huidige netto maandloon als inkomensgrens?
Niet rechtstreeks. De reguliere toets gebruikt fiscale gegevens over het peiljaar en betrekt waar van toepassing partnergegevens. Laat een bedrag daarom herleiden tot de juiste fiscale gegevens en het juiste jaar.
Kan mijn eigen advocaat een toevoeging aanvragen?
Vraag of de advocaat op toevoegingsbasis werkt en voor jouw type strafzaak kan optreden. Maak de financiering onderdeel van de opdracht voordat je ervan uitgaat dat zijn werkzaamheden worden gesubsidieerd.
Mijn inkomen is lager geworden. Kan ik opnieuw laten kijken?
Peiljaarverlegging kan daarvoor een route zijn. Voor 2026 vermeldt de Raad zes weken na de eerste beslissing. Welke voorwaarden en bewijsstukken gelden, hangt onder meer af van de reden voor die beslissing.
Dit artikel geeft algemene informatie. De regels en mogelijkheden hangen af van je situatie. Bespreek je zaak en eventuele termijnen met een advocaat.
Terug naar de kennisbank